In februari van 2011 lanceerde Frankwatching hun allereerste trendrapport “We The Web“, een rapport over de toekomst van het web, over hoe data het mogelijk maken om de toekomst te voorspellen en ons gedrag te veranderen en te sturen.

De positieve effecten van sociale media kregen en krijgen nog altijd ruim de aandacht. Met name van marketeers en aanhangers van het zogeheten Cognitieve Surplus, dat het internet in de mensheid losmaakt. Want wat kunnen we daar niet allemaal voor moois mee doen? Klopt als een bus, maar vergeet vooral de karikaturale en de zwarte kanten niet, die er hand in hand mee gaan en vaak de overhand hebben. Voor je het weet, doen die effecten onze Attention Economy, onze Experience Economy en onze Knowledge Economy de das om: financieel en cultureel.

Karikatuur en ontwrichting hebben in de media altijd de overhand gehad. Recent: de Gremlins en Goebbels, Bambi en Breivik. Media zijn de megafoon van ons intellect en beide worden meestal vooral instinctief ingezet. Daarom staat sinds jaar en dag vooral ook datgene hoog in de hitlijst, waar we en plein public liever niet over praten. Omdat het niet netjes is of omdat we er liever onze kop voor in het zand steken. Karikaturale en zwarte kanten – het is nog heel geciviliseerd uitgedrukt. Maar die domineren nu vooral onze sociale media: niet alleen thematisch maar vooral ook als effect.

Pathetisch tijdverdrijf

Afgezien van schunnigheden en alles wat we het liefst ontkennen, zijn we met sociale media echt te ver doorgeschoten. Wat de meeste Facebook- en Twitteradepten dagelijks de wereld in slingeren, is tijdverdrijf voor economisch zonnige tijden, wanneer het geluk ons toelacht en het succes ons komt aanwaaien. Nu de handen echt uit de mouwen moeten om werk te behouden en inkomen bij elkaar te schrapen, zien we in, dat we eigenlijk helemaal geen tijd hebben om dagelijks urenlang alles met elkaar te delen. Daar komen we echter maar moeilijk vanaf, want de smartphone vol met apps brandt in onze broekzak of handtas. De laatste tijd duiken deze verslavende gadgets steeds vaker op in relatie tot oproer, misdaad, rellen en terreur. Geen wonder misschien in tijden van crisis, en waarschijnlijk zelfs niet eens zo veel nieuws onder de zon.

Tien gitzwarte gevolgen

Maar de verslaving aan social media op mobiele devices, en alle hypes, hopes, hints, hazards etcetera die we dagelijks delen, lijken zo erg de spuigaten uit te lopen, dat er op zijn minst sprake is van een onverantwoord tijdsbeslag. Daardoor wordt een juiste en heldere focus op wat er echt toe doet onmogelijk en krijgt het instinct helemaal de overhand. De volgende tien gitzwarte gevolgen van sociale media doen overal de ronde. We worden dom, asociaal, verblind en zelfs ziek. Ons geheugen takelt af en we vallen ten prooi aan manipulatie, monitoring, terreur en sensatiezucht. Privacy bestaat niet meer. Stuk voor stuk zijn dit beperkingen en afwijkingen: van tunnelvisie en gebrek aan eigenheid tot aan ziekte toe.

Niks nieuws onder de zon? Wat dacht je van een intensivering, intimisering en verslaving, die zijn weerga in de historie niet kent! De socialemediagekte komt wel heel slecht uit in deze crisistijd. We hebben echt wel wat anders te doen dan mobiel sociaal te zitten zijn via allerlei crap-apps. Om echt profijt te hebben van sociale media moeten we er om te beginnen behoedzaam en gefocust mee omgaan. Minder instinctief en impulsief. Daar begint nu steeds meer aandacht voor te komen. Berichten over de Back Side, de Dark Side, de Flip Side, de Nasty Side, de Other Side en de Ugly Side of Social Media volgen elkaar in rap tempo op.

Twee soorten social media deficits

Al sinds ons VINT-boek ‘Me the Media’ kijken we structureel naar dit thema. Om te beginnen stellen we vast, dat sociale media uit hun aard veel donkere kanten hebben. ‘Sociaal’ en ‘media’ tegelijk – hoe kan het eigenlijk ook anders? Sociale interactie bovenop communicatie, zoals de Engelse Wikipedia het treffend zegt. Dat is natuurlijk vragen om moeilijkheden.

In Dark Side of Social Media onderscheiden we twee complementaire hoofdterreinen: het mensdomein en het businessdomein. Daar liggen de zwaartepunten van onze zorg: in cultuur en economie. De gepercipieerde en gemeten negatieve impact van sociale media op organisaties en op individuen hebben we in het trendrapport ondergebracht in een Social Media Deficits hitlijst, een lijst met de tekortkomingen van sociale media. In het verlengde van het mens- en het businessdomein gaat het om de volgende twee soorten gebreken:

Beide hangen natuurlijk nauw samen. In plaats van de gebruikelijke term Attention Economy zien we tegenwoordig steeds vaker het begrip Attention Deficit Economy opduiken. Communicatie en cultuur zijn daar niet los van te zien. Instinctieve socialemediaverslaving zorgt in dit verband voor een gemakzuchtige Attention Economy, een oppervlakkige Experience Economy en voor het failliet van deKnowledge Economy. Het lijkt een open deur, maar dit besef begint pas nu daadwerkelijk te dagen. Daarvan getuigt onder meer de bijdrage van Forrester-chef George Colony op LeWeb 2011, begin december. Een Social Business – met dank aan IBM – en Culture zeggen wij er onmiddellijk bij, is social tot in de haarvaten, maar dan wel gefocust. Zowel in onze business als onze cultuur moeten we goed beseffen waar we mee bezig zijn.

Wanted: jouw kijk op en ervaring met Social Media Deficits

Het trendrapport ‘De Zwarte Kant van Sociale Media 2012′ heeft als versienummer 0.99 meegekregen. Het is dus nog niet af. Aan 0.99 ontbreekt namelijk nog iets wezenlijks; jouw hulp. Wij hebben met dit rapport geprobeerd de problematiek ten aanzien van sociale media te delen en te duiden. Wij zijn er echter, gezien het sociale karakter, ook bijzonder van overtuigd, dat juist jij nog veel meer weet dan wij. Daarom zijn we op zoek naar je mening over van de negatieve effecten die we aanstippen, de analyse die we geven en de oplossingsrichting die we voorstellen.

Discussier mee in de LinkedIn-groep. Alle evaluaties en kritiek worden verzameld en verwerkt in de uiteindelijke versie 1.0.

Download het trendrapport

Het trendrapport “De Zwarte Kant van Sociale Media 2012″ kun je hier downloaden (pdf).

(Dit artikel is een mash up van 2 artikelen door Sander Duivestein van Sogeti en Jaap Bloem van Vint Sogeti.)